පිරිමි කමිසවල සහ කාන්තා කමිසවල බොත්තම් අල්ලපු පැත්ත සම්පූර්ණයෙන්ම වෙනස් ඇයි?

හිතන්න අපි මුළු ජීවිත කාලෙම කරේ කමීස වල බොත්තම් දාපු එක නේද ? ඉස්කෝලේ කාලේ, ඔෆිස් යන කාලේ විතරක් නෙවෙයි, ගෙදරින් එලියට යනකොට, පාටි එකකට යනකොට මේ හැම තැනකදීම කමීස වල බොත්තම් අමුණනවා.

නමුත් ඔබ කවදාහරි කාන්තා කමිසයක බොත්තමක් දාන්න ගිහින් තියෙනවද?

එහෙම කරපු කෙනෙකුට එකපාරටම දැනෙන්නේ තමන්ගේ අත් දෙක පණ නැති වුණා වගේ අමුතු හැඟීමක්. මොකද පිරිමි අපි කමීස වල බොත්තම් දාන්න හුරුවෙලා තියෙන පැත්තට නවෙයි, ගැහැණු අයගේ කමීස වල බොත්තම් දාන්න තියෙන්නේ.

පිරිමි කමිසවල බොත්තම් තියෙන්නේ අපේ දකුණු අත පැත්තේ. බොත්තම් දාන සිදුර තියෙන්නේ වම් අත පැත්තේ. කාන්තා කමිසවල මේක හරියටම අනිත් පැත්ත. බොත්තම් තියෙන්නේ වම් පැත්තේ. සිදුර තියෙන්නේ දකුණු පැත්තේ.

මේක අද ඊයේ වුණු දෙයක් නෙවෙයි. ඔබ දන්නවද මේ ගැන ලියවුනු පර්යේෂණ වාර්තා පවා තියෙනවා. මමත් එවැනි පර්යේෂණ වාර්තාවක් කියෙව්වා. ඒ විලාසිතා ඉතිහාසය ගැන වූ දීර්ඝ විමර්ෂණය පළවුණේ The Atlantic සඟරාවේ. ඒක කියවගෙන යනකොට මට හිතුණේ අපි මේ උදේට ඇඟේ දවට ගෙන යන්නේ නිකන්ම නිකන් රෙදි කෑල්ලක් විතරක් නෙවෙයි කියලා.

අපි ඇඳගෙන ඉන්නේ අවුරුදු සිය ගණනක පන්ති පරතරය සහ යුදමය ඉතිහාසය විදහා දක්වන්නක්. මුලින්ම මේකට හේතුව විදියට ඉතිහාසඥයන් පෙන්නන්නේ මධ්‍යතන යුගයේ රදළ පිරිමින්ගේ ආයු...ධ පුරුද්ද. ඒ කාලේ වංශවත් පිරිමි කඩුව එල්ලගත්තේ තමන්ගේ වම් උකුළේ. දකුණත්කරුවෙක්ට දකුණු අතින් කඩුව ඇදලා ගන්න පහසු වෙන්න තමයි එහෙම කළේ.

කඩුවක් අදිනකොට තමන් ඇඳලා ඉන්න කබායේ දාරයක කඩුව පැටලුණොත් මොකද වෙන්නේ? ඒක ජීවිතයත් ඉරණම තීරණය කරන විදියේ දෙයක්. සටනකදී තත්පරේ පරක්කුව ජීවිතය නැතිවීම වෙන්න පුළුවන්.ඒ නිසා වම් පැත්තේ රෙදි වාටිය යටට දාලා, දකුණු පැත්ත උඩින් වැහෙන විදියට හැදුවා. බොත්තම් ඇල්ලුවේ දකුණු පැත්තට. එතකොට දකුණු අතින් කඩුව ඇදලා ගන්නකොට කමිස වාටියේ කඩුව කොහෙත්ම හිරවෙන්නේ නැහැ. සුමටව එළියට එනවා.

හරි, පිරිමින්ගේ පැත්ත තේරුම් ගන්න පුළුවන්. පැහැදිලි ප්‍රායෝගික හේතුවක් තියෙනවා. හොඳයි එහෙනම්, කාන්තාවන්ගේ කමීසවලට මොකද වුණේ? ඇයි ඒක විතරක් අනිත් පැත්ත හැරුණේ? දහඅටවෙනි සියවසේදී යුරෝපයේ බොත්තමක් කියන්නේ අද වගේ සත පහේ ප්ලාස්ටික් කෑල්ලක් නෙවෙයි. ඒක හරියට අද කාලේ රන් ආභරණ වගේ ලොකු වටිනාකමක් තිබුණු ධනවත් බවේ සංකේතයක්. මුතු, කැටයම් කරපු ඇත්දළ, එහෙමත් නැත්නම් පිරිසිදු රිදීවලින් තමයි ඒ බොත්තම් හැදුවේ.

ග්‍රෑම් පහක විතර පුංචි රිදී බොත්තමක් කියන්නේ ඒ කාලේ සාමාන්‍ය ගොවියෙක් මාස ගාණක් මහන්සි වෙලා හොයන මුදලට සමාන වටිනාකමක්.ඉතින් ඔය තරම් මිල අධික ඇඳුම් ඇන්දේ සාමාන්‍ය ගැහැනු නෙවෙයි. ඉහළ පැලැන්තියේ රදළ කාන්තාවන්.මෙතැනදී තමයි කතාව හරිම අමුතු පැත්තකට හැරෙන්නේ.

මේ රදළ කාන්තාවෝ තමන්ගේ ඇඳුම් තනියම ඇන්දේ නැහැ.ඔවුන්ට ඇඳුම් අන්දවන්න වෙනම සේවිකාවෝ පිරිසක් හිටියා. පොඩ්ඩක් හිතින් මවාගන්න ඒ දර්ශනය. සේවිකාව හිටගෙන ඉන්නේ තමන්ගේ හාම්පුතු කාන්තාවගේ ඉස්සරහා. සේවිකාවන්ගෙන් වැඩිදෙනෙක් දකුණත්කරුවන්.එතකොට ඉස්සරහා ඉන්න සේවිකාවට තමන්ගේ දකුණු අතින් බොත්තම අල්ලලා දාන්න ලේසි වෙන්නේ කාන්තාවගේ ඇඳුමේ වම් පැත්තේ බොත්තම තිබුණොත් විතරයි.

ඒ කියන්නේ අද වෙනකල් ලෝකය පුරා බිලියන ගණනක් කාන්තාවන් බොත්තම් දාන්නේ, එදා හිටපු සේවිකාවන්ගේ පහසුව වෙනුවෙන් හදපු සිස්ටම් එකකට.සරලව කියනවා නම්, සමාජ තත්ත්වය පෙන්වන්න කරපු වැඩක් අදටත් අපේ ඇඳුම් රාක්කවල ඉතිරි වෙලා තියෙනවා. තනියම ඇඳුම් ඇඳගන්න බැරි තරම් ධනවත් කියන එක ඒ කාලේ ලොකු ආඩම්බරයක්.

හැබැයි මම මේ ගැන තව ටිකක් හොයලා බලනකොට තවත් අතුරු කතා කිහිපයක්ම හම්බවුණා. එකක් තමයි අශ්වයන් පිටේ ගිය විදිය.ඒ කාලේ කාන්තාවන්ට අශ්වයා පිටේ දෙපැත්තට කකුල් දාලා යන්න අවසර තිබුණේ නැහැ. ඒක අශෝභනයි කියලා තහනම් කරලා තිබුණේ. ඔවුන් වාඩිවුණේ පැත්තකට. කකුල් දෙකම වම් පැත්තට දාලා, මුහුණ දකුණු පැත්තට හරවගෙන. මේකට කිව්වේ Sidesaddle ඉරියව්ව කියලා.

අශ්වයා ඉස්සරහට දුවද්දී හුළං පාර කෙළින්ම වදින්නේ වම් පැත්තට. කාන්තා ඇඳුමේ දකුණු පැත්තේ වාටිය වැහෙන්නේ වම් පැත්ත උඩින්. ඒ නිසා ඉස්සරහින් එන හුළඟට ඇඳුමේ විවරය ඇතුළට හුළං පිරෙන්නේ නැහැ. හුළං පාර ඇඳුම උඩින් පිටිපස්සට ලිස්සලා යනවා.සමහරු කියනවා නැපෝලියන්ගේ අමුතු විධානයක් නිසා මේක වුණා කියලා. නැපෝලියන් කබාය අස්සට අත දාගෙන ඉන්න විදිය කාන්තාවෝ සමච්චලයට ලක් කරපු නිසා එහෙම කළා කියන කතාවක් තිබුණත්, ඉතිහාසඥයෝ කියන්නේ ඒක පදනමක් නැති මිථ්‍යාවක් විතරයි කියලා.

ප්‍රධානම හේතුව අර සේවිකාවන්ගේ කතාව සහ අශ්වයන්ගේ කතාව.දැන් මෙතැනදී සාධාරණ ප්‍රශ්නයක් එනවා. මේ හැමදේම මීට අවුරුදු දෙසීයකට, තුන්සීයකට කලින් වෙච්ච දේවල්.දැන් කවුරුත් අශ්වයන් පිටේ පැත්තට වාඩිවෙලා යන්නේ නැහැ. රදළ සේවිකාවෝ ඇඳුම් අන්දවන්නෙත් නැහැ. කඩු අරගෙන මිනිස්සු පාරේ බැහැලා යන්නෙත් නැහැ. සාමාන්‍ය කාන්තාවොත් තමන්ගේ ඇඳුම අඳින්නේ තනියම.

එහෙනම් ඇයි අපි තාමත් මේ සම්ප්‍රදාය අතහරින්නේ නැතුව කරන්නේ?

1850 ගණන්වල සිංගර් (Singer) මැහුම් යන්ත්‍රය පැමිණීමත් එක්ක ඇඟලුම් ක්ෂේත්‍රයේ දැවැන්ත කාර්මික පෙරළියක් වුණා. මහා පරිමාණයෙන් ඇඳුම් කර්මාන්තශාලා හැදුණා. සාමාන්‍ය කාන්තාවන්ටත් අවශ්‍ය වුණේ එදා ඉහළ පැලැන්තියේ කාන්තාවන් ඇඳපු විලාසිතාවන්මයි. අද කාලේ බැලුවත් ඉතින් කාන්තාවෝ කියන්නේ එහෙම අයනේ. කර්මාන්තශාලා කළේ ඒ පැරණි රදළ මෝස්තර රටා ඒ විදියටම මහා පරිමාණ නිෂ්පාදනයට අරගෙන ප්‍රමිතිගත කරපු එක.

ආර්ථික විද්‍යාවේ මේකට කියනවා "Path Dependency" හෙවත් "මඟ යැපීම" කියලා. හරියට අපි අදටත් පරිගණකවල පාවිච්චි කරන QWERTY කීබෝඩ් එක වගේ. ඒක හරියට 1870 ගණන්වල ටයිප්රයිටර්වල යාන්ත්‍රික යතුරු එකිනෙක ගැටීම වළක්වන්න හදපු සැකැස්ම, කිසිම යාන්ත්‍රික බාධාවක් නැති අද ස්මාර්ට්ෆෝන් තිරයේත් අපි අතහරින්නේ නැතුව තියාගෙන ඉන්නවා වගේ වැඩක්.

වික්ටෝරියානු යුගයේ ඇඟලුම් රටා පොත් (pattern books) හරහා මේ බොත්තම් බෙදීම කර්මාන්තශාලාවල මැහුම් අච්චුවක් බවට පත්වුණා. එතැනින් පස්සේ ලෝකය පුරා මැෂින් හැදුණෙත්, රටා කැපුනෙත් ඒ විදියටමයි. ඒ රටාව වෙනස් කරනවට වඩා පරණ විදියටම ඇඳුම් මහන එක කර්මාන්තශාලාවලට ලාභදායී වුණා.ලංකාවේ ඇඟලුම් කර්මාන්තශාලාවක ගත්තත්, කොළඹ කොටුවේ ටේලර් සාප්පුවක ගත්තත් අදටත් කරන්නේ ඒ ප්‍රමිතියමයි.

අපේ අතීතය අපේ ඇඟට කොයිතරම් තදින් ඇලිලා තියෙනවද කියන එක හිතාගන්නත් අමාරුයි නේද ?අපි හිතන්නේ අපි අඳින්නේ නවීන, දියුණු ලෝකයේ විලාසිතා කියලා.හැබැයි ඇත්තටම අපි උදේට නැගිටලා ෂර්ට් එකේ බොත්තම් දාන හැම තත්පරයකදීම, අපි නොදැනුවත්වම යටත් වෙන්නේ මීට අවුරුදු සිය ගණනකට කලින් යුරෝපයේ හිටපු වංශවතුන්ගේ සහ ඔවුන්ගේ සේවිකාවන්ගේ පහසුව වෙනුවෙන් හදපු සිස්ටම් එකකට.

අපි අභ්‍යවකාශයට ගියා, AI හැදුවා. ඒත් මේ පුංචි බොත්තම් දෙකේ පැත්ත මාරු කරන්න කාටවත් බැරි වුණේ ඇයි? හෙට උදේටත් ඔයා කමිසයේ බොත්තම් දාද්දී අත නිකම්ම ඒ පැත්තට දුවයි. ඒ තත්පරේදීම ඔයා මේ යටත් වෙන්නේ මීට අවුරුදු තුන්සීයකට කලින් ජීවත් වුණු රදළයෙක්ගේ හිතුවක්කාරකමකට කියලා ඔයාට මතක් වෙයි නේද ?

උපුටාගැනීම නොදුටු ලෝකය මුල්හිමිකරුට ස්තූතියි